Sitenizin yedeği var mı? Nasıl kontrol edersiniz

Yedek konusu, olmadığı anlaşılana kadar kimsenin ilgilenmediği tek konudur. Bir güncelleme siteyi bozar, bir eklenti çakışır, bir dosya yanlışlıkla silinir ya da sunucuda bir arıza olur; o an tek önemli soru şudur: dünkü hâline dönebiliyor musunuz? Cevabı bugün öğrenmek, o gün öğrenmekten çok daha ucuz.

Yedek tam olarak neyin kopyasıdır?

Bir sitenin iki ayrı parçası vardır ve ikisi de gerekir. Birincisi dosyalar: tasarım, görseller, yüklediğiniz belgeler ve kodun kendisi. İkincisi veritabanı: yazılarınız, sayfa metinleriniz, ürünleriniz, siparişler, kullanıcılar ve ayarlar. Sadece dosyaları yedeklemek çoğu sitede işe yaramaz, çünkü içeriğin tamamı veritabanındadır. Sadece veritabanını yedeklemek de yetmez; içerik geri gelir ama sitenin görüntüsü gelmez.

Bunlara bir de üçüncü bir şeyi ekleyin: ayarların kendisi. Alan adının hangi sunucuya yönlendirildiği, e-posta hesaplarının nasıl kurulduğu, sertifikanın nereden geldiği. Bunlar yedek dosyasında yer almaz ama site taşınırken lazım olur. Bir kâğıda yazıp saklamak yeterlidir.

Yedeğiniz var mı? Üç soruyla anlarsınız

Barındırma firmanız “yedek alıyoruz” diyorsa bu cümle tek başına bilgi taşımaz. Şu üçünü sorun: son yedek ne zaman alındı, kaç gün geriye gidebiliyorum ve yedeği ben kendim geri yükleyebiliyor muyum? Üçüne birden net cevap alamıyorsanız elinizde bir yedek politikası değil, bir iyi niyet var demektir. Cevapları yazılı isteyin; sözlü verilen “tabii ki alınıyor” cümlesi sorun çıktığında bir işe yaramıyor.

Yedek aynı sunucuda duruyorsa yedek sayılmaz

Bu, en sık yapılan hata. Yedek dosyası sitenin bulunduğu sunucuda, çoğu zaman sitenin klasörünün içinde tutuluyor. Sunucuda bir sorun çıktığında ya da siteye izinsiz girildiğinde yedek de aynı yerde olduğu için birlikte kayboluyor. Yedeğin anlamı, asıl sistemden bağımsız bir yerde durmasıdır. En basit uygulaması şudur: otomatik yedek sunucuda dursun, ayda bir de siz bir kopyasını indirip kendi bilgisayarınıza ya da bulut depolamanıza koyun.

Bir uyarı: indirdiğiniz yedek dosyasının içinde müşteri bilgileri ve şifreli de olsa kullanıcı kayıtları bulunur. O dosyayı ortak kullanılan bir masaüstünde, açık bir klasörde ya da e-posta ekinde dolaştırmayın.

Ne sıklıkla, ne kadar süre saklanmalı?

• İçeriği ayda birkaç kez değişen tanıtım sitesi: haftalık yedek çoğu zaman yeterli.
• Sürekli yazı, ürün veya fiyat girilen site: günlük yedek.
• Sipariş alan e-ticaret sitesi: günlük yedek şart; bir günlük kayıp doğrudan sipariş kaybıdır.
• Geriye dönüş süresi en az iki hafta olsun; bozulmalar çoğu zaman aynı gün fark edilmez.
• Büyük bir güncelleme ya da tasarım değişikliği öncesi elle bir yedek daha alın.
• Yılda bir kez, o anki hâlin bir kopyasını uzun süre saklanacak şekilde ayırın.

Buradaki en önemli madde geriye dönüş süresi. Sadece son yedeği tutan bir sistem, sorun bir hafta sonra fark edildiğinde işe yaramaz; çünkü elinizdeki tek kopya da bozulduktan sonra alınmış olur.

Asıl mesele geri yükleyebilmek

Yedeğin varlığı bir dosyanın varlığı demek değildir. Yedek ancak geri yüklenebildiğinde yedektir. Dosya yarım inmiş olabilir, veritabanı kopyası eksik alınmış olabilir, yıllardır çalışan otomatik iş sessizce durmuş olabilir. Bunların hiçbiri denemeden anlaşılmaz.

Yılda bir kez deneyin. En temizi, sitenin bir kopyasını ayrı bir yerde açıp yedeği oraya yüklemektir; canlı siteye dokunmadığınız için risk almazsınız. Bunu yapamıyorsanız en azından yedek dosyasını indirip açın ve içinde hem dosyaların hem veritabanı kopyasının bulunduğunu gözünüzle görün. Bu bile birçok sürprizi baştan bitirir.

Kimin sorumluluğunda olduğu yazılı olsun

Yedek işi genelde kimsenin işi olmadığı için aksar. Siz barındırma firmasının aldığını sanırsınız, firma sizin aldığınızı varsayar, siteyi yapan ajans teslimden sonra bakmaz. Kimin, ne sıklıkla, nereye yedeklediği tek cümleyle yazılı olsun. Bu cümle yoksa yedek de yoktur.